De eilander kinderen hebben gedichten en tekeningen gemaakt
met als thema ‘Oorlog & Vrede’. Al deze kunstwerken zijn te bewonderen in
de ‘verbondenheidsroute’ die is uitgezet over het eiland. Tevens een aantal
grote foto’s op locaties die typerend zijn voor de geschiedenis van de Tweede
Wereldoorlog op Schiermonnikoog | The islander children created poems and
drawings with the theme 'War and Peace'. All these works of art are on display in the 'solidarity route’ across
the island. Also a number of large pictures on sites that are typical of the
history of World War II on Schiermonnikoog
Het smalspoor
treintje rijdt tijdens de bezetting in de Jaren 40-45 vanaf de oude veerdam aan
de Waddenzee (de tegenwoordige jachthaven; zie vorige foto) doorheen de
weilanden en het noordelijk duingebied, naar andere eilandzijde aan de
Noordzeekust. Op
de achtergrond schepen aan de veerdam die wachten op hoog water om uit te
kunnen varen | The narrow-gauge railway runs during the occupation in the years
40-45 from the old causeway on Wadden Sea side (the present yacht harbor; see
previous picture) through the meadows and Northern dune area, to the other
island side at the North Sea shore. In the background you see ships at the
causeway, who are waiting for high tide to sail
In het centrum van het dorp worden enkele smalspoor-kieplorries
tentoongesteld. Tijdens de bezetting vervoeren de lorries bouwmaterialen voor
constructie van de vele bunkers die de Duitsers op het eiland laten verrijzen
als onderdeel van de Atlantische Wal | In the village Centre are some narrow-gauge
tip lorries exhibited. During
the occupation they carry building material for construction of the many
bunkers, that Germans let rise on the island as part of the Atlantikwall
Op 8
januari 1941 treffen zware bommen deze huizen aan de Langestreek. Op 28 juli
1943 vindt er nogmaals een bombardement plaats op het eiland, op twee plaatsen
langs de Badweg en aan de Middenstreek. In totaal komen er 12 eilanders om het
leven. Extra wrang is het feit, dat het Amerikaanse en Engelse bommen betreft
van geallieerde vliegtuigen, volgeladen met explosieven die ze boven Duitsland
moeten afwerpen. Soms onderschept door Duitse jagers, is het voor hen
belangrijk om hun zware lading ijlings kwijt te raken en zo sneller en
wendbaarder te worden. Hun voorschrift luidt, om de bommen te laten vallen
boven open zee. Zo gebeurt het, dat enkele piloten de Groninger en Friese kust
achter zich laten en denken over de Noordzee te vliegen. Echter bevinden ze zich
boven de Waddenzee. Men geeft vervolgens opdracht om de bomluiken te openen, met
desastreuze gevolgen voor de Schiermonnikoger bevolking | On January 8, 1941
heavy bombs fall on houses along the Langestreek ('Long Zone'). July 28, 1943 another bombardment on the island,
hitting two places along the Badweg (‘Sea Bath Road’) and the Middenstreek
(‘Middle Zone’). They kill a total of 12 islanders. Extra bitter is the fact
that those bombs are American and British from Allied war planes, packed with
explosives to shed over Germany. Sometimes intercepted by German fighters, it's
important to get rid of their heavy load in great haste and become faster and
more agile. They are instructed to drop the bombs once flying over open sea. So
happens, that leaving behind the Groningen and Frisian coast, some pilots think
to be above the North Sea. However, they are located over the Wadden Sea. Then
they give command to open the bomb shutters, with disastrous consequences for
the population of Schiermonnikoog
Nog
voordat de oorlog voor Nederland begint, zijn er al drie doden op
Schiermonnikoog te betreuren. De Duitsers leggen veel mijnen in zee, waaronder
de uiterst gevaarlijke contactmijnen bij de ingangen tot Duitse zeehavens om
toegang te verhinderen voor geallieerde schepen en onderzeeërs. Helaas gebeurt
het geregeld, dat de explosieven losraken van hun verankering en vervolgens
aanspoelen op de stranden. Drie eilander jutters denken een bijzonder soort
boei te hebben gevonden, waarbij het koper aan het voorwerp redelijk wat geld
opbrengt. Thuis gekomen, demonteren zij het koper waarna de contactmijn
ontploft en de drie jongemannen het leven neemt. Een andere vinder van een
contactmijn kan nog net op tijd worden gewaarschuwd. Nadien tijdens de
bezetting, plaatsen de Duitsers palen op het eiland met eraan tentoongesteld
een gedemonteerde contactmijn ter waarschuwing: 'Dit zijn zeer gevaarlijke
mijnen - Afblijven - Levensgevaar'. Op de zwartwit foto is de waarschuwingspaal
te zien die is geplaatst aan einde Badweg bij standhotel Noderstraun | Even
before the war starts for The Netherlands, on Schiermonnikoog there are already
three deaths to deplore. The
Germans are laying a lot of sea mines, including highly dangerous contact mines
at the entrances to German seaports in order to prevent access for allied ships
and submarines. Unfortunately, it happens regularly that the explosives become
detached from their anchor and wash up on the sands. Three islander
beachcombers think to have found an exceptional type of buoy and the copper to
the object will bring quite some money. At home they dismantle the copper,
whereupon the contact mine explodes and kills the three young men. Another
finder of a contact mine can be warned in time. During the occupation, the
Germans install poles which exhibit a disassembled contact mine as a warning:
'These are very dangerous mines - Stay off - Life-threatening'. On the
black-and-white photograph you see the warning pole situated at the end of Sea
Bath Road near to Sands Hotel Noderstraun
De
foto geplaatst aan het Westerhofpad toont één van de vier exemplaren 10,5
kaliber flak-geschut, als onderdeel van de ‘Batterie Stellung’ van de Duitse
Kriegsmarine. Flak staat voor ‘Flugzeug Abwehr Kanone’. De bezetter zet het
geschut in voor beschieting van schepen en geallieerde vliegtuigen. Aangevuld
met lichter afweergeschut, hebben hier ook grote zoeklichten gestaan en een
‘luistertoren’, radarapparatuur waarmee men over grote afstand
vliegtuiggeluiden opvangt en doelen op zee lokaliseert. Tijdens de
oorlog staat de Batterie Stellung in nauw contact met de verderop gelegen
‘Radar Stellung Schlei’ en tussen beide stellingen verloopt een koerierspad |
The photo placed along Path Westerhof, shows one of four copies 10.5 caliber
flak-artillery, as part of the 'Batterie Stellung' (Battery Position) from the
German Navy. Flak
stands for ‘Flugzeug Abwehr Kanone’ (Aircraft Defence Cannon). The occupying
forces use the cannons for firing ships and Allied aircraft. Complemented by
lighter anti-aircraft guns, there also have been large searchlights and a
'listening ear', radar equipment which has successfully absorb long-distance
airplane sounds and pinpoint targets at sea. During the war, the Batterie
Stellung is in close contact with the further away 'Radar Stellung Schlei'.
Between the two positions goes a courier path
Binnenin de munitiebunker Westerhofpad storen we onbewust een
nestelende zwaluw. In het nest
vijf eitjes | Inside the ammunition bunker Path Westerhof, we disturb unconsciously
a nesting swallow. In the nest five small eggs
‘Stellung Schlei’ van de Duitse Luftwaffe is een radarstelling tweede klasse. ‘Schlei’ is de codenaam en tevens het Duitse woord voor de vissoort ‘zeelt’. In mei 1942 starten 100 arbeiders met de bouw van het complex onder leiding van 'Luftwaffe Bauleiting'. Eind 1942 is de ‘Luftwaffe Nachrichtenanlage Schlei’ operationeel. De stelling fungeert tevens als dorp en wordt bewoond door 200 van de 600 Duitse soldaten die zijn gelegerd op Schiermonnikoog. Het geheel is compleet met woonbarakken, bad- en toilethuis, keuken, kantine en een recreatie/filmzaal. Vanuit de lucht is de stelling nauwelijks zichtbaar door camouflageschildering en camouflagenetten, en de bunkers verstopt onder duinzand. Om geheimhouding te garanderen, geldt er een contactverbod met de Schiermonnikoger bevolking. Omgekeerd is de zwaarbewaakte militaire Stellung Schlei voor eilander burgers ten strengste verboden 'Sperrgebied'. De toentertijd hypermoderne stelling met radar- en afluisterposten, lokaliseert geallieerde vliegtuigen vanuit Engeland en meldt de vluchtgegevens aan Flakstellingen en vliegbasis Leeuwarden. Daar stijgen Duitse jagers op om de geallieerde bommenwerpers te verhinderen hun explosieven te laten vallen op Duitse steden, fabrieken en olieraffinaderijen. Deze nachtelijke geallieerde bombardementen worden talrijker tegen het einde van de oorlog om zo Nazi Duitsland eindelijk in de knieën te dwingen | ‘Stellung Schlei’ of the German Luftwaffe is a radar site of the second class. ‘Schlei’ is the code name and also the German word for the species ‘tench’. In May 1942 starts a group of 100 workers with the construction of the complex under leadership of the Luftwaffe Bauleiting. At the end of 1942, the ‘Luftwaffe Nachrichtenanlage Schlei’ (Air Force message attachment) is operational. The position also serves as a village inhabited by 200 of the 600 German soldiers stationed on Schiermonnikoog. The Stellung is complete with living barracks, bath and toilet House, kitchen, canteen and recreation room with cinema. From the air, the position is barely visible by camouflage painting and camouflage nets, whereby bunkers are hidden under dune sand. In order to ensure secrecy, it’s for the men forbidden to have contact with the Schiermonnikoger population. Conversely, the heavily guarded military Stellung Schlei is strictly prohibited for islander citizens as ‘Sperrgebied’. The at that time ultramodern radar and listening post, locates Allied aircraft from England and reports flight data to Flak positions and the Frisian 'Leeuwarden Air Base'. There German hunters take off to prevent Allied bombers dropping their explosives on German cities, factories and oil refineries. The nightly Allied bombardments are becoming more numerous by the end of the war, to force Nazi Germany to surrender
Na de bevrijding in 1945, zijn de
Schlei-gebouwen van hout en steen afgebroken. Echter bevinden de meeste van de
tientallen grote en kleine bunkers zich nog steeds onder het duinzand.
Onverminderd zijn de ingrijpende oorlogse veranderingen in het oorspronkelijke
duingebied vandaag de dag zichtbaar als een onnatuurlijk reliëf. De foto toont
de toegang tot de noodstroombunker die de ‘Radarstellung Schlei’ van
elektriciteit heeft voorzien. De bunker is samen met de munitiebunker
Westerhofpad na bijna 70 jaren van rust uitgegraven en geopend voor publiek in
2015. Het is een actie van het Schiermonnikoogse ‘Bunkermuseum Schlei’, als
onderdeel van het toegankelijk maken van de oorlogsgeschiedenis Atlantikwall op
alle Nederlandse Waddeneilanden | After the liberation in 1945, the Schlei
buildings of wood and stone are broken down. Most of the dozens of large and
smaller bunkers, however, are still hidden under dune sand. The profound war
changes in the original dune area, are still visible today as an unnatural
relief. The photo shows the entrance to the power-emergency bunker, which has
supplied electricity to the ‘Radarstellung Schlei’. Like the ammunition bunker
Path Westerhof, the power-emergency bunker is excavated after almost 70 years
of peace and opened to the public in 2015. An action of the ‘Bunker Museum
Schlei’ on Schiermonnikoog, as part of making the Atlantic Wall-history
accessible on all islands in the Dutch shallows Wadden Sea
De
noodstroombunker is voorzien van een originele aggregaat uit de oorlogstijd |
The power-emergency bunker is equipped with an original aggregate from war time
Aangezien het de Duitse agressor niet lukt om in 1940-41
Engeland te verslaan, richt men zich op het oosten. Om de mogelijkheid van een
tweefrontenoorlog te voorkomen, maakt men Europa aan westzijde tot een
onneembare vesting genaamd ‘Atlantikwall’. De bouw van de sterke
verdedigingslinie duurt tot in het jaar 1944, het moment als bouwmateriaal
schaars wordt. De onderneming heeft een enorme omvang en uiteindelijk strekt de
Atlantische Wal zich uit over 2500 kilometer, vanaf de Spaanse grens langs
Frankrijk, België, Nederland, Denemarken en Noorwegen, helemaal tot aan de
Noordkaap aan toe. Er ontstaan 23.000 verdedigingswerken, waaronder in
Nederland ruim 2000 zware bunkers van de in totaal 14.000 stuks. De linie
bestaat uit samenhangende ensembles van zelfstandige grotere en kleinere
eenheden die elkaar ondersteunen en zo gezamenlijk de kust verdedigen. Tussen
de losse verdedigingspunten ligt de ‘Freie Küste’, de vrije kust met lagere
prioriteit. Zij is minder zwaar bebouwd met verdedigingswerken. Eind 1943
worden in opdracht van Generaal Erwin Rommel de versterkingen uitgebreid met
hindernissen en mijnenvelden op het strand. Tegenwoordig zijn er nog steeds
sporen te vinden van ‘de grootste verdedigingslinie uit de wereldgeschiedenis’.
In Nederland gelden ze als
nationaal erfgoed en deels Rijksmonument | Since it is not possible to defeat
England in 1940-41, the German aggressor focuses on the east. To avoid the
possibility of a two-front war, they create an impregnable fortress of west
Europe called 'Atlantikwall'. The construction of the strong line of Defense
lasts until the year 1944, as building material becomes scarce. It is an
enterprise of enormous size and eventually the Atlantic Wall stretches over
2,500 kilometers. Starting from the Spanish border, it runs along France,
Belgium, The Netherlands, Denmark and Norway, all the way to the North Cape.
There arise 23,000 fortifications, including over 2000 heavy bunkers in The
Netherlands out of a total of 14,000 units. The line consists of independent
coherent ensembles of larger and smaller units, that support each other and
jointly defend the coast. Among the reinforcements is the so called ‘Freie
Küste’, the free coast with less priority. It is less heavily constructed with
defenses. From late 1943 in command of General Erwin Rommel, the fortifications
are extended with obstacles and minefields on the beach. Today, there are still
traces to find of ‘the largest line of defense in world history’. In the
Netherlands they are considered national heritage and partly monument
De videofilm van Bunkermuseum Schlei documenteert het recente
uitgraven van de bunkers in 2013. Tevens toont de film de locaties van de twee
stellingen en de Wassermanbunker op Schiermonnikoog | The video of Bunker
Museum Schlei documents the recent excavation of the bunkers in 2013. Also, the film shows the locations
of the two positions and the Wasserman Bunker on Schiermonnikoog
